CH RÄTOROMANISCH Front Side Home
- Details
- Rico Loosli Administrator und Webmaster
- Kategorie: ch rätoromanisch info
- Zugriffe: 2
La Svizra (tudestg svizzer, français Suisse [sis()], Italian Svizzera [zvitsera], Svizra romanda [vitsr] u [vits], latin Helvetia), – Uffizialmain Confederaziun svizra (tudestg svizzer Schwizerische Eidgnossenschaft, français Confédération suisse, Italian Confederazione Svizzera, Svizra rumantscha Confoederatio Helvetica), è in stadi federalistic e democratic da l’Europa centrala. El cunfina al nord cun la Germania, a l’ost cun l’Austria ed il Liechtenstein, en il sid cun l’Italia ed il vest cun la Frantscha.
En Svizra abitan 9'104'063 persunas a 41'291 kilometers quadrat (30 da settember 2025). La Svizra ha ina quota da 27,6 pertschient da las abitantas e dals abitants senza dretg da burgais svizzer. Cun 220 abitantas ed abitants per kilometer quadrat tutga il stadi tar ils stadis pli populads da l’Europa; la populaziun en la Bassa, en la zona dal batschigl tranter il Giura e las Alps sco er en il sid dal Tessin sa concentrescha. Las otg citads resp. ils centers economics las pli grondas èn Turitg, Genevra, Basilea, Losanna, Berna, Winterthur, Lucerna e Son Gagl.
Il stadi ha ina part da quatter territoris linguistics: il tudestg en la Svizra tudestga, il franzos en la Romandia, il talian en la Svizra taliana ed il rumantsch en la Svizra rumantscha (en parts dal chantun Grischun ). Il tudestg, il franzos ed il talian èn las linguas uffizialas da la Confederaziun; mo en il contact cun persunas che discurran rumantsch è er il rumantsch lingua uffiziala da la Confederaziun. Tut las quatter linguas èn linguas naziunalas sin plaun federal. En il territori linguistic tudestg e talian vegnan discurrids dialects en il mintgadi; en la regiun linguistica franzosa ed en la regiun rumantscha domineschan las linguas da standard. Per betg preferir ina da las linguas naziunalas è il segn caracteristic naziunal «CH», l’abreviaziun da la denominaziun latina Confoederatio Helvetica.
La Confederaziun svizra è in stadi federal che sa cumpona da 26 chantuns parzialmain suverans. La sedia da la regenza e dal parlament è la citad federala da Berna. La Svizra vala sco naziun da la voluntad; l’identitad naziunala e la coesiun da las burgaisas e dals burgais na sa basan betg sin ina lingua communabla, sin ina derivanza etnica u sin ina religiun, mabain sin facturs interculturals sco la cretta en la democrazia directa, sin ina gronda autonomia locala e regiunala sco er sin ina cultura marcanta da la prontezza da cumpromiss per prender decisiuns politicas. Fundamentala per la chapientscha da sasez è ultra da quai la neutralitad permanenta.
La Confederaziun svizra è sortida dals uschenumnads chantuns originars Uri, Sviz e Sutsilvania. Lur num deriva dal chantun Sviz resp. dal lieu principal cun il medem num. Sco document da fundaziun inuffizial e mitologisà vala la Brev da la Confederaziun dal 1291, il pli vegl document d’allianza mantegnì. Cun la Pasch da Basilea è la Svizra facticamain vegnida distatgada l’onn 1499 da la Federaziun dal Sontg Imperi roman. Tenor dretg statal è sia independenza vegnida renconuschida en la Pasch da Vestfalia dal 1648. Sut l’influenza da la Frantscha revoluziunara è naschida l’onn 1798 la Republica helvetica e fundada dal stadi central. Suenter la fin da l’onn 1803 è la Confederaziun vegnida restabilida, fin il 1813 è ella restada in stadi vasal franzos. En consequenza da la Guerra dal Sonderbund è naschì il 1848 il stadi federal dad oz.
Guardar qua per dapli infurmaziuns Clic it ...
Die Schweiz (schweizerdeutsch Schwiz, französisch Suisse [sɥis(ə)], italienisch Svizzera [ˈzvitːsera], rätoromanisch Svizra [ˈʒviːtsrɐ] oder [ˈʒviːtsʁɐ], lateinisch Helvetia), amtlich Schweizerische Eidgenossenschaft (schweizerdeutsch Schwizerischi Eidgnosseschaft, französisch Confédération suisse, italienisch Confederazione Svizzera, rätoromanisch Confederaziun svizra, lateinisch Confoederatio Helvetica), ist ein föderalistischer, demokratischer Staat in Mitteleuropa. Er grenzt im Norden an Deutschland, im Osten an Österreich und Liechtenstein, im Süden an Italien und im Westen an Frankreich.
In der Schweiz wohnen 9'104'063 Menschen auf 41'291 Quadratkilometern (30. September 2025). Die Schweiz hat einen Anteil von 27,6 Prozent an Einwohnenden ohne Schweizer Bürgerrecht. Der Staat zählt mit 220 Einwohnern pro Quadratkilometer zu den dichter besiedelten Staaten Europas, wobei sich die Bevölkerung im Mittelland, der Beckenzone zwischen Jura und Alpen, sowie im südlichen Tessin konzentriert. Die acht grössten Städte respektive Wirtschaftszentren sind Zürich, Genf, Basel, Lausanne, Bern, Winterthur, Luzern und St. Gallen.
Der Staat hat Anteil an vier Sprachräumen: dem deutschen in der Deutschschweiz, dem französischen in der Romandie, dem italienischen in der italienischen Schweiz und dem rätoromanischen in der rätoromanischen Schweiz (in Teilen des Kantons Graubünden ). Deutsch, Französisch und Italienisch sind die Amtssprachen des Bundes; nur im Verkehr mit rätoromanisch sprechenden Personen ist auch Rätoromanisch Amtssprache des Bundes. Alle vier Sprachen sind Landessprachen auf Bundesebene. Im deutschen und italienischen Sprachgebiet werden im Alltag Dialekte gesprochen; in der französischen und in der rätoromanischen Sprachregion dominieren die Standardsprachen. Um keine der Landessprachen zu bevorzugen, lautet das Landeskennzeichen «CH», die Abkürzung der lateinischen Bezeichnung Confoederatio Helvetica.
Die Schweizerische Eidgenossenschaft ist ein Bundesstaat, der aus 26 teilsouveränen Kantonen besteht. Sitz der Regierung und des Parlaments ist die Bundesstadt Bern. Die Schweiz gilt als Willensnation; nationale Identität und der Zusammenhalt der Bürger basieren nicht auf einer gemeinsamen Sprache, ethnischen Herkunft oder Religion, sondern auf interkulturellen Faktoren wie dem Glauben an die direkte Demokratie, einem hohen Mass an lokaler und regionaler Autonomie sowie einer ausgeprägten Kultur der Kompromissbereitschaft bei der politischen Entscheidungsfindung. Für das Selbstverständnis grundlegend ist überdies die dauernde Neutralität.
Die Schweizerische Eidgenossenschaft ging aus den sogenannten Urkantonen Uri, Schwyz und Unterwalden hervor. Ihr Name leitet sich vom Kanton Schwyz respektive von dessen gleichnamigem Hauptort her. Als inoffizielles und mythologisiertes Gründungsdokument gilt der Bundesbrief von 1291, die älteste erhaltene Bündnisurkunde. Mit dem Frieden zu Basel wurde die Schweiz 1499 faktisch aus dem Verband des Heiligen Römischen Reichs herausgelöst. Staatsrechtlich wurde ihre Unabhängigkeit im Westfälischen Frieden von 1648 anerkannt. Unter dem Einfluss des revolutionären Frankreich entstand 1798 die kurzlebige, zentralstaatlich verfasste Helvetische Republik. Nach deren Ende 1803 wurde die Eidgenossenschaft wiederhergestellt, blieb jedoch bis 1813 ein französischer Vasallenstaat. Infolge des Sonderbundskriegs entstand 1848 der heutige Bundesstaat.
